Aralıklı tekrar (spaced repetition)
Giriş bölümünde unutma eğrisini ve "doğru zamanda tekrar etmenin" neden işe yaradığını sezgisel olarak gördük. Burada aynı fikri biraz daha derinlemesine ele alalım.
Unutma eğrisi ile aralık etkisi arasındaki ilişki
Bir bilgiyi ilk öğrendiğinde, unutma hızlı başlar. Ama her doğru hatırlayıştan sonra ilginç bir şey olur: bir sonraki unutma çok daha yavaş ilerler. Yani bilgiyi "unutmaya çok yaklaştığın" anda başarıyla tekrar hatırlarsan, o bilginin kalıcılığı bir öncekine göre artmış olur, ve bir sonraki tekrara kadar geçebilecek süre uzar.
Buna aralık etkisi (spacing effect) deniyor: aynı toplam tekrar sayısını art arda sıkıştırmak yerine zaman içine yaymanın, kalıcılığı belirgin şekilde artırdığını gösteren, onlarca yıllık psikoloji araştırmasıyla desteklenen bir bulgu.
Bir zamanlama algoritması ne yapar?
Elle takip etmesi imkansız olan şey şu: onlarca, yüzlerce farklı kart için "bu kart ne zaman unutulmaya yaklaşıyor" sorusunun cevabı birbirinden tamamen farklı. Kolay bulduğun bir kart aylarca aklında kalabilirken, zor bulduğun bir kart birkaç gün içinde uçup gidebilir.
Bir zamanlama algoritmasının işi tam olarak bu: her kart için ayrı ayrı, "bir sonraki tekrar ne zaman olmalı" sorusuna cevap aramak. Genel mantık şöyle işler:
- Bir kartı başarıyla hatırladığında, bir sonraki tekrara kadar geçen süre büyür (ne kadar kolay hatırladığına göre az ya da çok).
- Bir kartı unuttuğunda, bu süre küçülür: kart yakın zamanda tekrar karşına çıkar.
Zaman içinde algoritma her kart için kendi "unutma hızını" öğrenir ve zamanlamayı buna göre kişiselleştirir.
Tsunagi'de FSRS
Tsunagi, zamanlama için FSRS (Free Spaced Repetition Scheduler) adlı modern, çok parametreli bir algoritma kullanır. Burada FSRS'in iç işleyişine girmeyeceğiz. Bunu bilmek günlük kullanım için gerekli değil, tıpkı bir haritayı kullanmak için GPS uydularının nasıl çalıştığını bilmene gerek olmadığı gibi. Merak edenler için bu, ileride ayrı, isteğe bağlı bir yazının konusu olabilir.
Bilmen gereken tek şey: Tsunagi her kartı ayrı ayrı takip ediyor ve sana ne zaman, hangi kartı göstereceğine bu mantıkla karar veriyor.
Aralıklı tekrar bize ne zaman tekrar etmemiz gerektiğini söylüyor. Ama tekrar ederken nasıl çalıştığımız da en az bunun kadar önemli: sıradaki konumuz bu.